شبکه های اجتماعی؛ مهاجمان بدون خون – اخبار


نیل پستمن جامعه شناس آمریکایی معتقد است که دوران معاصر را می توان «عصر فناوری» نامید. این به معنای دوران تسلط تکنولوژی بر فرهنگ و زندگی مدرن بشر است. در عصر انحصار فناوری، جهان دیگر مسطح و گرد نیست، بلکه کاملاً شبکه ای است. در عصر امروز، مفهوم مکان دیگر ضرورتی برای ارتباطات و تعاملات انسانی تلقی نمی شود، بلکه مفهومی به نام فضا جایگزین آن شده است. بنابراین تعاملات زیادی در فضای مجازی شکل می گیرد.

بر اساس این خبر، تمامی آمارها نشان از نفوذ گسترده شبکه های اجتماعی در بین هموطنان دارد. این شبکه ها در کنار همه جادوها و برنامه های کاربردی برای کاربران خود (مانند سرگرمی و فرار از استرس، کسب اخبار و اطلاعات از دنیای اطراف، برقراری ارتباط و گفتگو با دیگران، حفظ روابط غیرواقعی دو یا چند جانبه) دارای مشکلات و زوایای تاریکی نیز هستند. یعنی با مفهوم It’s “چهارراه شبکه های اجتماعی” سروکار داریم.
شبکه های اجتماعی فاتحانی بدون خونریزی

نیل پستمن جامعه شناس آمریکایی معتقد است که دوران معاصر را می توان «عصر فناوری» نامید. این به معنای دوران تسلط تکنولوژی بر فرهنگ و زندگی مدرن بشر است. در عصر انحصار فناوری، جهان دیگر مسطح و گرد نیست، بلکه کاملاً شبکه ای است. در عصر امروز، مفهوم مکان دیگر ضرورتی برای ارتباطات و تعاملات انسانی تلقی نمی شود، بلکه مفهومی به نام فضا جایگزین آن شده است. بنابراین تعاملات زیادی در فضای مجازی شکل می گیرد.

استفاده از شبکه های اجتماعی به بخشی از سبک زندگی و بخش عظیمی از زندگی روزمره مردم تبدیل شده است. برای بسیاری از ما، زندگی بدون شبکه های اجتماعی ممکن نیست یا حداقل نامطلوب است. بر اساس آخرین آمار سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، ضریب نفوذ اینترنت در کشورمان تا پایان اسفند ۹۳ نسبت به سال ۱۳۹۴ ۱۲۷.۲۰ درصد بوده که ۵۳.۵۳ درصد بوده است. همچنین بر اساس آخرین نظرسنجی یک مرکز نظرسنجی دانشجویان ایرانی در خرداد ۱۴۰۱، ۷۸.۵ درصد افراد حداقل از یک شبکه اجتماعی استفاده می کنند.

همه این آمارها نشان از نفوذ گسترده شبکه های اجتماعی در بین مردم کشورمان دارد. این شبکه ها در کنار همه جادوها و برنامه های کاربردی برای کاربران خود (مانند سرگرمی و فرار از استرس، کسب اخبار و اطلاعات از دنیای اطراف، برقراری ارتباط و گفتگو با دیگران، حفظ روابط غیرواقعی دو یا چند جانبه) دارای مشکلات و زوایای تاریکی نیز هستند. یعنی با مفهوم It’s “چهارراه شبکه های اجتماعی” سروکار داریم.

در این مستند به معضلات و چالش های سیاسی، فرهنگی، روانی و اجتماعی از زبان مشاوران و مسئولان ارشد شبکه های اجتماعی اشاره می کنیم.

در همین راستا در تاریخ ۹ سپتامبر ۲۰۲۰ فیلم مستندی به نام معضل اجتماعی از شبکه جهانی نتفلیکس پخش شد. در این مستند ۱ ساعت و ۲۹ دقیقه ای، جف اورلوفسکی کارگردان و مستندساز آمریکایی با گروهی از مشاوران، بنیانگذاران و کارمندان سابق شبکه های اجتماعی مانند فیس بوک، اینستاگرام، توییتر و پینترست مصاحبه می کند. آن دسته از کارمندانی که موسس و مشاور شبکه های اجتماعی بودند، حالا جلوی دوربین نشسته و از آن انتقاد کردند.

شبکه های اجتماعی فاتحانی بدون خونریزی

بسیاری از آنها دیگر عضو هیچ شبکه اجتماعی نیستند و حتی به فرزندانشان اجازه عضویت در هیچ شبکه اجتماعی را نمی دهند. به عبارت دیگر، بیش از تغییرات و تأثیرات مثبت شبکه‌های اجتماعی در عصر کنونی، جنبه‌های تاریک و ترسناک آن‌ها را گوشزد می‌کنند و از تسخیر و تسلط بر چیزی ساخته شده به دست خودشان صحبت می‌کنند. به عنوان مثال یکی از کارمندان سابق فیس بوک که مخترع آیکون لایک بود می گوید: تمام انگیزه ما از طراحی این نماد انتشار عشق و احساس خوب در جهان بود، اما اکنون مردم به خصوص نوجوانان به دلیل تعداد کم آن هستند. از لایک در صفحات کسی افسرده می شود.

اگر به نام مستند «دو راه اجتماعی» دقت کنید، متوجه خواهید شد که این مستند هوشمندانه انتخاب شده است. این نام را می توان استعاره ای دانست که جذابیت شبکه های اجتماعی و کاربردهای مفید آنها را در کنار چالش ها و مشکلاتشان نشان می دهد. این مستند معضلات و چالش‌های سیاسی، فرهنگی، روانی و اجتماعی را از سوی مشاوران و کارکنان ارشد شبکه‌های اجتماعی ارائه می‌کند و می‌توان آن‌ها را به شرح زیر دسته‌بندی کرد:

تغییر حقایق و حقایق، انتشار اخبار کذب و انتشار اطلاعات بی اساس
سوق دادن مردم به سمت تنهایی و انزوا
قطبی شدن جامعه
فروپاشی ساختار خانواده
دستکاری و هدایت رفتار و تصمیم گیری مردم
ایجاد اعتماد به نفس کاذب در افراد
اعتیاد به شبکه های اجتماعی
گسترش تروریسم، نژادپرستی و خشونت
سرقت داده ها
از دست دادن اعتماد اجتماعی
فروپاشی دموکراسی
فرهنگ و جنگ های قومی
خشونت و تنش های اجتماعی
دستکاری و مهندسی انتخابات ایالتی
تهدیدی برای سلامت روان کودکان

حالا سوال اساسی اینجاست. آیا کدها و دستورالعمل های خاص و جهانی برای کاربران شبکه های اجتماعی وجود دارد؟ چه کسی تصمیم می‌گیرد که هر فرد چقدر در رسانه‌های اجتماعی وقت بگذارد؟ چه اطلاعاتی را دریافت یا ارسال می کنید؟ به چه چیزی اعتقاد داری یا نه؟ چه کسی باید در شبکه های اجتماعی با او تعامل داشته باشد؟ وظایف والدین در قبال فرزندانشان در استفاده از شبکه های اجتماعی چیست؟

با طرح این سوالات، آیا دستورالعمل ها و مدل های خاصی در حوزه حریم خصوصی افراد در شبکه های اجتماعی تدوین و تعریف شده است؟ آیا آموزش های لازم برای آگاه سازی کاربران شبکه های اجتماعی از دستکاری و تغییر هویت، تصمیم گیری، رفتار و عقل از طریق شبکه های اجتماعی ارائه می شود؟ از چه راه هایی می توانیم از خود در برابر ویروس های شبکه های اجتماعی که به مغز ما نفوذ می کنند و اراده و قدرت تصمیم گیری ما را می ربایند محافظت کنیم؟

سواد رسانه ای به ما می آموزد که هر چیزی را که در شبکه های اجتماعی مجازی می بینیم و می شنویم زیر سوال ببریم و نپذیریم.

برای پاسخ به این سوالات و ارائه راهکارها و راهکارهای مناسب، نگاهی به انتهای مستند معضل اجتماعی می اندازیم. و در پایان مستند، کارشناسان و مسئولان ارشد شبکه های اجتماعی راهکارهایی را برای حل معضلات و درگیری های شبکه های اجتماعی توصیه می کنند که از مهم ترین آنها می توان به وضع قوانین حفظ حریم خصوصی افراد در شبکه های اجتماعی و تحمیل اشاره کرد. از مالیات ها در شرکت ها و شبکه های اجتماعی پردرآمد حذف کامل تمامی شبکه های اجتماعی، حذف نوتیفیکیشن شبکه های اجتماعی و در نهایت طراحی شبکه های اجتماعی انسانی تر است.

از گفتار بهره ببرید
با توجه به آنچه گفته شد و رشد روزافزون شبکه های اجتماعی و با توجه به نوع جامعه ای که در آن زندگی می کنیم، تقریباً غیرممکن است که افراد به طور کامل از شبکه های اجتماعی مجازی استفاده نکنند، بنابراین به نظر می رسد راهکارهایی مانند حذف کامل شبکه های اجتماعی از موبایل، حذف اعلان‌های تمامی شبکه‌های اجتماعی یا قطع کامل دسترسی افراد به این شبکه‌ها کمکی به رفع معضل و معضل شبکه‌های اجتماعی نخواهد کرد و خلاف منطق و عقل است.

در برنامه ریزی اجتماعی، فرهنگی و سیاسی کشور باید به حوزه شبکه های اجتماعی، تدوین قوانین یکپارچه برای این حوزه و ارائه آموزش های لازم به همه آحاد جامعه به ویژه جوانان توجه ویژه شود. و جوانان، در مورد جنبه های تاریک شبکه های اجتماعی. یکی از راهکارهای موثر در این زمینه می تواند آموزش سواد رسانه ای و گنجاندن آن در برنامه های مدارس و مراکز آموزش عالی کشور باشد.

سواد رسانه ای به ما می آموزد که هر چیزی را که در شبکه های اجتماعی مجازی می بینیم و می شنویم زیر سوال ببریم و نپذیریم. او به عنوان نمونه ای از سواد رسانه ای به ما می گوید که با پرسیدن چند سوال ساده از خود می توانیم با خیال راحت از مسیر حقیقت و دروغ در شبکه های اجتماعی عبور کنیم و خوب را از بد تشخیص دهیم: چه کسی این پیام را فرستاد؟ برای جلب توجه از چه روش هایی استفاده می کنم؟ چگونه افراد مختلف این پیام را متفاوت از من درک می کنند؟ چه افکار، عقاید و باورهایی در این نامه معرفی شده یا از آن نامه حذف شده است؟ چرا این پیام برای من ارسال شده و انگیزه ارسال کننده آن چه بوده است؟