طرح ۱۴ میلیارد دلاری برای اتصال خلیج فارس به دریای خزر؛ رویایی زیبا، اما غیر ممکن – خبر


بر اساس طرح پیشنهادی، حداقل ۵۰۰ میلیون مترمکعب آب مورد نیاز این مسیر باید از آب‌های سطحی، سیلاب‌ها، آب‌های عمیق، دریای خزر و سلطنت عمان تامین شود. با توجه به عبور آبراه از مناطق خشک و کم آب، امکان تامین آب از این مناطق جای سوال دارد. همچنین به دلیل چالش ها و عدم قطعیت های مرتبط با آب های عمیق، نمی توان آنها را منبع تامین آب نهرها دانست. تامین آب نهرها از طریق شیرین سازی دریای خزر و دریای عمان نیز به دلیل هزینه های هنگفت و حجم بالای آب مورد نیاز دور از ذهن است.

به گزارش خبرنامه، یکی از مهم ترین چالش های «ارتباط دریایی جنوب و شمال ایران از طریق کانال آب» ابهام در تامین بودجه ۱۴ میلیارد دلاری آن و همچنین غیراقتصادی بودن آن است. پروژه

طرح 14 میلیارد دلاری برای اتصال خلیج فارس به دریای خزر؛  رویای زیبا، اما غیر ممکن

ایده انتقال خلیج فارس به دریای خزر سال‌هاست که مطرح می‌شد، اما با تشدید بحران آب در ایران، این ایده مورد توجه کارشناسان و حتی مجلس قرار گرفت.

اردیبهشت ماه سال جاری نشست کارشناسان علمی با عنوان امکان سنجی اتصال دریای جنوب و شمال ایران از طریق کانال آب به مدیریت علمی دکتر حمیدرضا عادل برگزار شد. مشاور فنی اجرایی رئیس سازمان تنظیم مقررات و برنامه و بودجه و جمعی از کارشناسان تشکیل جلسه دادند. اکنون مرکز پژوهش های شورا وارد این ایده شده و امکان اجرای آن را از ابعاد مختلف بررسی کرده است. از مهم ترین چالش های ذکر شده در این گزارش می توان به عدم قطعیت در تامین بودجه ۱۴ میلیارد دلاری آن و همچنین غیراقتصادی بودن این طرح اشاره کرد.

تصویر 1

تاریخچه پروژه

در مجموع سه ایده برای انتقال آب از جنوب به شمال از سال های گذشته ارائه شده است. ایده دریاچه های کویری ایران توسط هومان فرزاد در سال ۱۳۴۶ در کتاب «دریاچه های کویری ایران» مطرح شد. بر اساس این طرح، آب های دریای عمان به مناطق کویری ایران کشیده شده و هشت دریاچه تشکیل می شود. ایده کانال لوته در سال ۱۹۷۱ توسط شرکت آمریکایی DuTemp به ایران داده شد. این شرکت مدعی است که فاز اولیه این پروژه ظرف مدت پنج سال به اتمام خواهد رسید. بر اساس این طرح، این کانال از شهر میناب شروع و تا انتهای کویر سمنان ادامه دارد. اما مهمترین بررسی این ایده توسط جهاد سازندگی در اواسط دهه هفتاد بود. همزمان با مطالعه این طرح توسط کارشناسان داخلی، روسیه و ایران یک گروه کارشناسی مشترک و جداگانه برای بررسی مسیر آب در ایران تشکیل دادند. کمیته داخلی سه مسیر شرقی، مرکزی و غربی را پیشنهاد کرد و کمیته مشترک یک مسیر شرقی را نیز ارائه کرد.

در پایان چهار مسیر مختلف در پایان مطالعات پیشنهاد شد و یکی از گزینه های مسیر شرقی به عنوان بهترین گزینه شناسایی شد و سایر تحلیل های اقتصادی، اجتماعی، زیست محیطی، حمل و نقل و … در این مسیر انجام شد. این مسیر از جنوب شرقی دریای خزر در استان مازندران آغاز می شود و پس از عبور از ارتفاعات البرز و سپس کویرهای شرقی ایران در استان هرمزگان به دریای عمان متصل می شود.

اگرچه طرح احداث کانال از دریای خزر به خلیج فارس به عنوان یک فرصت طلایی برای حل چالش آب در مرکز ایران و استان های پر تنش آب برشمرده می شود، اما این طرح باید از ابعاد دیگری نیز مورد بررسی قرار گیرد که مهم ترین آن است. حمل و نقل و روایت مسائل اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی است.

یاسر

قابلیت عبور کم کشتی ها

بر اساس گزارش مرکز پژوهش های شورا، تحلیل های کارشناسی حاکی از آن است که با توجه به ظرفیت محدود کشتی های عبوری، کانال مذکور برای حمل نفت یا کانتینرهای حمل و نقل کارایی چندانی نخواهد داشت. حدود ۸۰ درصد تجارت جهانی از طریق حمل و نقل دریایی انجام می شود و یکی از مهم ترین عوامل تعیین کننده توجیه اقتصادی این طرح، ظرفیت کشتی های عبوری است. از آنجایی که حداکثر ظرفیت کشتی‌های عبوری از این آبراه ۵۰۰۰ تن است، این امر عملکرد کشتیرانی آبراه را برای جذب محموله‌های فله و نفتی با مشکل مواجه می‌کند و از این منظر توجیه اقتصادی طرح نیز با مشکل مواجه است. افزایش ظرفیت بار عبوری مستلزم افزایش اندازه آبراه است که هزینه ساخت آبراه را به شدت افزایش می دهد.

ابهام در تامین مالی

از سوی دیگر روسیه و برخی کشورهای منطقه در حال بررسی امکان سنجی ایجاد کانال اوراسیا برای اتصال دریای خزر و دریای سیاه هستند. کانال اوراسیا رقیب جدی آبراه خزر به جنوب ایران است و در نهایت این موضوع ممکن است در توجیه اقتصادی پروژه تاثیرگذار باشد. در نهایت هزینه این میخ ۱۴ میلیارد دلار برآورد شده است که بدون شک بزرگترین چالش اقتصادی آن است. وضعیت فعلی اقتصادی کشور با توجه به تحریم ها، چالش های اقتصادی بین المللی و تعداد پروژه های نیمه تمام کشور، آینده روشنی را برای تامین اعتبارات اجرای این پروژه ترسیم نمی کند.

اثرات ناخواسته زیست محیطی و ابهام در حل بحران کم آبی

بر اساس گزارش مرکز پژوهش های شورا، راه اندازی این کانال احتمال تغییرات ناخواسته ناشی از تجاوز به محیط زیست را افزایش می دهد. از آنجایی که ساخت آبراه مذکور دسترسی به مناطقی که قبلاً غیرقابل دسترس بوده است را تسهیل می کند و در نتیجه منابع زیست کره آسیب دیده و در معرض خطر قرار می گیرند. بر اساس طرح ارائه شده، حداقل ۵۰۰ میلیون مترمکعب آب مورد نیاز این مسیر باید از آب های سطحی، سیلاب ها، آب های عمیق، دریای خزر و سلطنت عمان تامین شود. با توجه به عبور آبراه از مناطق خشک و کم آب، امکان تامین آب از این مناطق جای سوال دارد. همچنین به دلیل چالش ها و عدم قطعیت های مرتبط با آب های عمیق، نمی توان آنها را منبع تامین آب نهرها دانست. تامین آب نهرها از طریق شیرین سازی دریای خزر و دریای عمان نیز به دلیل هزینه های هنگفت و حجم بالای آب مورد نیاز دور از ذهن است.