چالش های زیست محیطی و بحران امنیت ملی! – خبری نیست


بحران خشکسالی در ایران در کنار چالش هایی مانند خشک شدن دریاچه ها، تالاب ها و رودخانه ها که منجر به بروز طوفان های شن و گرد و غبار سیل آسا در اکثر مناطق شده است، قطعاً آثار و پیامدهای مخربی بر ابعاد مختلف کشور دارد. در میان مدت و بلندمدت می تواند امنیت ملی را به شدت تضعیف کند.

به گزارش نبأخبر، خوانش مدرسه امنیت کپنهاگ بر اساس دیدگاه های بری بوزان به عنوان بنیانگذار این مدرسه توانست دیدگاه متفاوتی را درباره مطالعات امنیتی در دوران پس از جنگ سرد ارائه دهد. زیرا این مکتب امنیت را در پنج بعد نظامی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و زیست محیطی گسترش می دهد. در حالی که قبل از اینکه واقع گرایان امنیت را در غیاب تهدیدات نظامی تعریف کنند، لیبرال ها امنیت را در پرتو معیاری به نام صلح می دیدند.

در سال‌ها و دهه‌های اخیر به دلیل تشدید بحران‌های زیست‌محیطی در جهان، امنیت به گروگان خطرناکی برای اکوسیستم تبدیل شده است، چه امنیت داخلی کشورها و چه امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی. در این رویکرد هر چه بیشتر شاهد تشدید و گسترش بحران‌های زیست‌محیطی باشیم، بحران‌های امنیتی گسترده‌تر می‌شوند. بنابراین تهدیدات زیست محیطی می تواند جدی باشد و نقش هایی مانند تهدیدات نظامی و وقوع جنگ را در ایجاد، تداوم و تشدید بحران امنیتی کشورها ایفا کند.

البته از منظری گسترده تر، با توجه به شرایط تلخ تغییرات اقلیمی و مهمتر از همه گرمایش خطرناک زمین، بدون شک تهدید امنیتی را تشدید می کند. از این منظر، بحران کم آبی یا خشکسالی در ایران همراه با چالش هایی مانند خشک شدن دریاچه ها، تالاب ها و رودخانه ها که منجر به بروز طوفان های شن و طوفان های سیل آسا در اکثر مناطق شده است، قطعا آثار مخربی خواهد داشت. پیامدها: کشور ابعاد مختلفی خواهد داشت که می تواند در میان مدت و بلندمدت بر امنیت ملی سایه شدیدی بیندازد.

پس از نکته فوق، تهدیدات ناشی از افزایش تولید و رشد سریع و گسترده صنعت در عین حال منجر به تخریب غیرقابل برگشت محیط زیست کشور شده است، دیدگاهی که می تواند بحران امنیتی در ایران را تعمیق بخشد. بحران زیست محیطی منگالا وت می تواند نمونه ای از این باشد. همچنین بالا بودن نرخ بیکاری ناشی از نابودی کشاورزی و دامپروری و به تبع آن تشدید بحران هویت اجتماعی ناشی از مهاجرت معکوس به شهرها و گسترش پدیده شوم حاشیه نشینی منجر به پیدایش موج جدیدی از ترس در بین شهروندان امنیت پایدار

دنباله اعتراضات سال گذشته با محوریت بحران آب که از تابستان ۱۴۰۰ در اهواز، حویزه، آبادان و خرمشهر آغاز شد و تا تظاهرات پاییزی در اصفهان و به دنبال آن یزد، کوجیلویه و بویراحمد ادامه یافت، نشان می دهد که بحران امنیت ملی ناشی از بحران‌های زیست‌محیطی و کمبود آب بیش از هر زمان دیگری واضح‌تر شده است، به‌ویژه که مورد بارندگی سال گذشته چندان امیدوارکننده نبود. به موازات موارد فوق، بحران سلامت جامعه و کشور تحت الشعاع مشکلات پیچیده تری مانند ریزگردها قرار گرفته و قطعاً می توان بحران امنیت ملی را روشن کرد.

اما آنچه در قنا گفته شد این است که اختلافات منطقه ای بر سر منابع آبی مشترک و همچنین نقش مخرب برخی همسایگان در نادیده گرفتن حقوق آب ایران، بحران امنیتی ناشی از مشکلات زیست محیطی را تا حدی تشدید می کند که می تواند منجر به گسترش آب شود. بحران امنیتی فراتر از عقب نشینی مرزها و تبدیل آنها به یک بحران امنیتی منطقه ای و جهانی. استفاده مؤثر از آبراه های مشترک با برخی کشورها مانند ترکیه و افغانستان به عنوان اهرمی برای منافع این دو بازیگر، با رفتار آنکارا و کابل، امنیت ملی ایران را به شدت تحت تأثیر قرار داده است.